Verhalen uit een jonge democratie

Deel 2: Un largo adiós (02/04)

De vlaggen in Buenos Aires hangen half stok. Het motregent, de grijze hemel weent op de grijze stad. Vandaag wordt Raúl Alfonsín begraven, de vader van de democratie.
Alfonsín was advocaat, mensenrechtenverdediger en radicaal politicus. Tijdens de dictatuur heeft hij gevangen gezeten, omdat hij geen blad voor de mond nam. Na de val van de Junta leidde hij het land als president terug de democratie in. Hij liet de vijf juntaleiders berechten, richtte het CONADEP (nationale commissie over de verdwijning van personen) op, en bood blijvende weerstand tegen de latente krachten van de dictatuur.
De hele nacht schuiven mensen urenlang aan aan het Congreso, om een glimp van het opgebaarde lichaam op te vangen. ’s Anderendaags wacht een kilometerslange mensenmassa langs het traject dat de kist naar de begraafplaats zal brengen. De mensen staan uren in de regen om afscheid te kunnen nemen van de man die hen terug hoop gaf.
Wanneer ik naar hun gezicht kijk, heb ik de indruk dat ze hun eigen familie begraven.

Verhalen uit een jonge democratie – Deel 1

El día de la memoria

Vandaag, 24 maart, blijven de deuren van alle scholen, winkels en bedrijven dicht. Het is immers exact 33 jaar geleden dat een junta van militairen een staatsgreep pleegt, en zo de bloedigste dictatuur van de Argentijnse geschiedenis inzet. Het “terrorismo de estado” zal duizenden andersdenkenden gevangennemen, folteren en doen verdwijnen.
Om deze gruwel nooit te vergeten, wordt elk jaar een spontane optocht gehouden. Geen enkele organisatie heeft affiches, TV of internet nodig om op te roepen om aan de betoging deel te nemen: niemand vergeet de jaarlijkse afspraak.
Wanneer we toekomen aan het plein vanwaar de mars zal vertrekken, zien we een familie met jonge kinderen wegvluchten. Ze vertellen ons dat er weer met stenen gegooid is. Twee organisaties zijn beginnen ruzie maken om wie vooraan in de betoging zou lopen, en het geschil is ontaard.
Wanneer de optocht vertrekt, verandert de mensenmassa in een kilometerslange sliert van vlaggen, slogans, muziek en dans. We laten een spoort van confetti en graffiti achter ons.
De tocht eindigt aan het Monument, met een toespraak van de grootmoeders van Plaza de Mayo en een concert. Ik ontmoet er vrienden die ik al zes jaar niet meer gezien heb. Zelfs de kinderen van het Centro de día, geboren tijdens de democratie, zijn present. Het is ontroerend te zien hoeveel mensen zich hier nog betrokken voelen bij de gruwel van hun geschiedenis.

Magische eieren

Op het einde van de dag brengen we alle chicos samen in de eetzaal. Wanneer ze allemaal een plaatsje gevonden hebben rond de grote tafel, vertelt Lili dat we een verrassing voor hen bedacht hebben. Een verrassing die te maken heeft met de tijd van het jaar, met het feit dat het centro de día twee dagen dicht gaat. Een verrassing met voedsel voor de buik en voor de ziel.
De opwinding rond de tafel neemt toe, tot Pato in de zaal verschijnt met een schotel waarop drie reuzegrote paaseieren liggen. De kinderen kijken gefascineerd naar deze mysterieuze lekkernij, die iets magisch uitstraalt. Ariel, die vandaag jarig is, mag het ei in stukken breken. Zijn ogen fonkelen wanneer hij de deegrol hoog in de lucht zwaait. Onder luid applaus breekt hij het ei in honderd stukken. Tussen de chocoladebrokken ontdekken we rolletjes papier waar korte gedichtjes op geschreven zijn. Elk kind mag een stuk chocolade en een papiertje nemen. Een voor een lezen we ons gedichtje luidop voor, terwijl de anderen met volle mond luisteren.
Plots voel ik een schuchter tikje op mijn schouder. Leo, een klein, tenger jongetje van amper acht jaar, dat de hele dag geen woord heeft durven zeggen, reikt me zijn gedichtje aan. “Wil je dat ik je tekstje voorlees?”, vraag ik hem. Hij knikt verlegen van ja. En een kleine, bijna onzichtbare glimlach tekent zich op zijn lippen wanneer ik voorlees:

« La noche se hizo más noche
con el canto de los grillos.
¡Qué linda estaba la luna
recostadita en el río ! »
Javier Villafañe

« De nacht werd steeds meer nacht
met het gezang van de krekels.
Hoe knap zag de maan eruit
Zachtjes neergevlijd op de rivier! »
Javier Villafañe

Colonia, waar de tijd stil staat

Drie maanden zijn voorbijgegaan. Ik moet even de grens over om mijn toeristenvisum te vernieuwen. Bestemming: Colonia del Sacramento, Uruguay. Een Portugese, later Spaanse versterkte stad aan de oever van de Río de la Plata. Het is alsof, sinds de koloniale periode, de tijd hier stilgestaan heeft. Hobbelige stenen weggetjes, een oude vuurtoren, huizen van één verdieping in oker en baksteenrood, palmbomen en bloemen waar je maar kijkt, en elke avond een onbeschrijflijke zonsondergang aan de haven. En vooral: stilte, rust, tranquilidad.

Ik zit op een rots en staar naar het water. Het geruis van de golven stilt mijn gedachten. Ik probeer al mijn uiteenlopende en hevige indrukken, ervaringen en emoties van de voorbije maanden te overlopen, in de hoop ze te kunnen ordenen in mijn hoofd. Maar de wind blaast mijn gedachten steeds weer weg, zodat ik telkens terugval in een richtingloos gemijmer.
En zo kom ik tot rust.